Zuidwestboog en Theemsboog

Tot de aanleg van de Schiphollijn was Amsterdam via vier spoorlijnen te bereiken: de Oude Lijn naar Haarlem en Rotterdam, de spoorlijn Den Helder-Amsterdam of Staatslijn K, de Oosterspoorweg naar Hilversum en het oosten van het land en de Rhijnspoorweg naar Utrecht en verder. Het enige station van betekenis was het Centraal station, of ‘Centraalstation’, zoals de schrijfwijze nog lang zou blijven.

De Schiphollijn vormde in 1978 de eerste aanzet tot de bouw van een tangentieel stelsel aan spoorlijnen rond Amsterdam, waarbij naast de Schiphollijn naar Leiden ook de HSL Zuid aan het rijtje spoorlijnen tussen Amsterdam en omstreken werd toegevoegd. Alhoewel treinen vanaf deze lijnen via de Westtak ook naar het Centraal station kunnen doorrijden, werden aan de Schiphollijn ook twee nieuwe stations geopend die na het Centraal station tegenwoordig de belangrijkste ov-knooppunten in de regio vormen: Schiphol en Amsterdam Zuid.

Het doortrekken van de Schiphollijn als Zuidtak naar Weesp, de opening van de Hemboog tussen de lijn naar Zaandam en de Westtak en de opening van de Utrechtboog tussen de spoorlijn naar Utrecht en de Zuidtak, completeerden het geheel aan verbindingen in en rond de stad. Sinds de opening van die laatste boog zijn er directe verbindingen mogelijk tussen de spoorlijnen ten zuiden van Amsterdam (naar Leiden, Rotterdam, Utrecht en Weesp) en de drie grote stations.

De lijnen Amsterdam-Zaandam en Amsterdam-Haarlem hebben die luxe niet. De Hemboog heeft weliswaar direct treinverkeer tussen Zaandam en Schiphol mogelijk gemaakt via de Westtak, maar vanaf deze lijn is er geen directe verbinding met de Zuidtak – en daarmee Amsterdam Zuid – mogelijk. Nog bekaaider komt Haarlem ervanaf, dat alleen een directe verbinding met Amsterdam Centraal heeft. Om alle lijnen directe verbindingen met de drie grote stations te geven, moeten er nog twee verbindingen worden gebouwd: de Zuidwestboog en de Theemsboog.

Zuidwestboog

De mogelijkheden voor een Zuidwestboog heb ik al eens eerder onderzocht. Deze boog zou de Westtak met de Zuidtak verbinden, parallel aan het traject van de metroringlijn. De nieuwe infrastructuur zou ergens ten zuiden van station Lelylaan beginnen. De Westtak wordt hier kort viersporig, waarbij zich vervolgens twee sporen richting Schiphol vertakken en twee nieuwe sporen richting Amsterdam Zuid.

h3bvm6m
Het begin van de Zuidwestboog ter hoogte van metrostation Henk Sneevlietweg. Het westen is bovenaan. De gele lijnen zijn de Zuidwestboogsporen; de blauwe de bestaande verbinding naar Schiphol.

De Zuidwestboog loopt hierna parallel aan het metrospoor richting de Zuidtak. De aansluiting op deze viersporige lijn kan op twee manieren. De eerste gaat uit van een vorkaansluiting, zodat treinverkeer tussen de Westtak en beide sporen van de Zuidtak mogelijk is.

7zpdt5c
Aansluiting Zuidwestboog (gele sporen) op Zuidtak (blauwe sporen) met een vorkaansluiting.

Een minder complexe oplossing die mogelijk goedkoper is, maar minder flexibel, gaat uit van aansluiting van de Zuidwestboog op de buitenste twee sporen van de Zuidtak. Directe verbindingen tussen de Westtak en de lijnen naar Weesp en Utrecht blijven hiermee mogelijk, maar de binnensporen van de Zuidtak zijn vanaf de Westtak dan niet direct bereikbaar.

puzzpkf

De Zuidwestboog zou treinen uit zowel Zaandam als Haarlem in staat stellen direct door te rijden naar station Zuid. Een ander idee dat ik heb uitgewerkt voor uitbreiding van de sporen tussen Schiphol en Zuid gaat uit van een eindpunt voor de HSL op station Zuid. Veel ruimte voor nog meer kerende treinen zal hier dan ook niet zijn. De Zuidwestboog zal dan ook vooral interessant zijn voor doorgaande sprinter- of intercityverbindingen, bijvoorbeeld een sprinter tussen Zaandam en Breukelen via Zuid.

Theemsboog

Treinen uit Haarlem hebben aan de Zuidwestboog alleen onvoldoende, omdat er op dit moment geen directe verbinding tussen de spoorlijn Amsterdam-Haarlem en de Westtak bestaat. De Hemboog takt direct aan op de lijn naar Zaandam, maar biedt geen mogelijkheid voor treinverkeer van en naar Haarlem.

Een oplossing hiervoor zal complex worden. Er is ten westen van de Hemboog ruimte tussen de sporen, waar een eventuele nieuwe verbinding met de lijn naar Haarlem kan aantakken op de Hemboog. De verbindende sporen zullen vervolgens over de spoorlijn Amsterdam-Zaandam heen getild moeten worden, en daarna ook nog over de Theemsweg heen moeten worden geleid – vandaar dat ik deze boog de naam ‘Theemsboog’ heb gegeven.

Bovendien staan in dit gebied ook nog eens twee windmolens, wat inpassing nog complexer maakt. Het bouwwerk dat nodig zal zijn, zal qua lengte en complexiteit dus niet onderdoen voor de Hemboog en Utrechtboog. De kosten van deze verbinding zullen dus ook hoog liggen.

theemsboog-01
Theemsboog (blauwe lijnen). De sporen moeten over de lijn Amsterdam-Zaandam en de Theemsweg heen getild worden en tussen twee windmolens door lopen. Om op de bestaande lijn Amsterdam-Haarlem aan te takken, kan het spoor naar Haarlem over de Theemsboog heen getild worden (gele lijn).

Haarlem (en de spoorlijnen naar Zandvoort en Uitgeest) zou hiermee een directe verbinding met de Westtak en de Zuidtak kunnen krijgen. Het zou niet logisch zijn om via de Theemsboog ook naar Schiphol door te rijden vanwege de omweg. De eerder door mij uitgedachte uitbreiding van station Schiphol met vier extra kopsporen onder het bestaande station zou – wanneer dit ooit gerealiseerd wordt – in een verre toekomst de aanzet kunnen zijn voor een doortrekking langs de noordoostzijde van Hoofddorp naar Haarlem. Het oude tracé van de Haarlemmermeerlijn tussen Haarlem en Aalsmeer zou hiervoor gebruikt kunnen worden – dit tracé ligt nog vrij. Deze lijn zou doorgaande verbindingen tussen Haarlem, Schiphol, Amsterdam Zuid en Weesp/Utrecht mogelijk maken.

Dat alles is echter – samen met de hier voorgestelde plannen voor een Zuidwestboog en Theemsboog – nog verre toekomstmuziek.

Advertenties